بۇ ساندىكى ماقالىلەردىن ئارىيە

ئىنسانلار دۇنيانى پەقەت تەپەككۇر قىلىش ئارقىلىقلا بىلەلەيدۇ ۋە چوڭقۇر تونۇيالايدۇ. تەپەككۇر، ئىگە بولغان بىلىم ۋە تەجرىبىلەر ئاساسىدا ئەقلىي رەۋىشتە سىستېمىلىق مۇھاكىمە قىلىش ئارقىلىق، تۈرلۈك مەسىلىلەرنىڭ ھەل قىلىش چارىلىرىنى تېپىپ چىقىش ۋە يېڭى ئىدىيە يارىتىش جەريانىدىن ئىبارەتتۇر. دېمەك، تەپەككۇر قىلىش نەتىجىسىدە يېڭى چۈشەنچىلەر بارلىققا كېلىدۇ. چۈشەنچە دېگىنىمىز، قولغا كەلتۈرگەن ماتېرىيال، ئاخبارات، ئۇچۇر، مەلۇمات، تەجرىبە، دەلىل، ئىشەنچ ۋە سەزگۈلەر ئۈستىدە راتسىيونال بىر رەۋىشتە ئەقىل يۈرگۈزۈش، تۇيغۇلاردىن ئىلھام ئېلىش ۋە تەسەۋۋۇر قىلىش ئارقىلىق بارلىققا كەلتۈرۈلگەن، مۇئەييەن تەسىر كۈچىگە ئىگە بولغان بىر ئىدىيەنى كۆرسىتىدۇ. بىراق پۈتۈن بۇ جەريانىدا تەپەككۇر قىلىش رەۋىشى ئىنتايىن مۇھىم بولۇپ، تەپەككۇر رەۋىشى، نەتىجە ئېتىبارى بىلەن بارلىققا كەلتۈرۈلگەن چۈشەنچىنىڭ توغرا، ھەقىقەتكە ئۇيغۇن ياكى ئەمەسلىكىدە ھەل قىلغۇچ ئامىلىنى تەشكىل قىلىدۇ.

مىلادىدىن ئىلگىرى 6-4- ئەسىرلەردە خىتاي ۋە قەدىمىي يۇناندا نۇرغۇن مۇتەپەككۇر ۋە پەيلاسوپلار ئوتتۇرىغا چىققان بولسىمۇ، كېيىنكى دەۋرلەردە نېمە ئۈچۈن كۆرۈنەرلىك ئىزباسارلار يېتىشىپ چىقالمىدى؟ ياۋروپاغا نىسبەتەن جاھالەت دەۋر ھېسابلانغان ئوتتۇرا ئەسىردە، مۇسۇلمانلار قانداقسىگە ئالتۇن دەۋر يارىتىپ مەدەنىيەت ئاسمىنىدا چاقنىغان يۇلتۇز ھالىغا كېلەلىدى؟ 16- ئەسىردىن كېيىن ياۋروپادا نۇرغۇن مۇتەپەككۇر، ئالىملار قانداق قىلىپ ئوتتۇرىغا چىقتى ۋە ياۋروپا قانداق قىلىپ بىر ئىلىم – پەن مەركىزىگە ئايلىنالىدى؟ بۇ سوئاللارغا جاۋاب بېرىش ئۇنچە ئاسان بولمىسا كېرەك. بىراق زىھنىيەت، يەنى چۈشەنچە مەسىلىسىنى، بۇ ھادىسىلەردىكى ئورتاق بىر ئامىل دەپ كۆرسىتىش تامامەن مۇمكىندۇر. چۈنكى تەپەككۇر قىلىش بىر زېھنىي جەرياندىن ئىبارەتتۇر. زېھنىيەتنىڭ، يەنى چۈشەنچىنىڭ ئاساسى كۈلتۈردۇر، ھەمدە ھەر كۈلتۈر بىر مەدەنىيەتنى بارلىققا كەلتۈرەلەيدۇ. شۇڭلاشقا ھەر قانداق بىر ئىنسان توپى ياكى جەمئىيەت، دەۋرىي ۋە ياكى ئۇنىۋېرسال بىر چۈشەنچە يارىتالمايدۇ. كۈلتۈرنىڭ تەسىرى ئاستىدىكى بىر زىھنىيەت ياكى چۈشەنچە، بىر ئىنسان توپى ياكى جەمئىيەتنىڭ يۈكسىلىشى ياكى گۇمران بولۇشى، مۇتەپەككۇرلارنى يېتىشتۈرۈپ چىقالىشى ياكى چىقالماسلىقىدىكى ئەڭ مۇھىم ئامىللارنىڭ بىرسىدۇر. ئوخشاشلا زىھنىيەت ياكى چۈشەنچە، ئاجىز ئىنسان توپى ياكى جەمئىيەتنى كۈچلەندۈرەلەيدۇ. چۈنكى، ئىلغار ۋە ئوچۇق پىكىرلىك بىر چۈشەنچە، ئاجىز جەمئىيەتكە كۈچلۈك جەمئىيەتنىڭ تەجرىبىلىرىدىن پايدىلىنىش ئىمكانىيىتى يارىتىپ بېرەلەيدۇ.

بۇ سان مۇندەرىجىسى

بۇ سان ژۇرنالنى تولۇق چۈشۈرۈش ئۈچۈن بۇ يەرنى چېكىڭ